Παρασκευή, 20 Απριλίου 2018

Τι είναι ο νεοελληνικός Διαφωτισμός;





Βασικές γραμμές του νεοελληνικού Διαφωτισμού


§1. Ο νεοελληνικός Διαφωτισμός εμφανίστηκε ως ένα πνευματικό κίνημα, που εκτείνεται, υπό ένα γενικό πλαίσιο, από το 1750 έως το 1850. Προέκυψε ως αποτέλεσμα πολλών αιτιών και σε αντιπαραβολή με διάφορα ρεύματα του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Εάν λάβουμε υπόψη ότι ο τελευταίος ήταν ένα πολυκύμαντο και πολύμορφο κίνημα, οι αντανακλάσεις του στον νεοελληνικό Διαφωτισμό δεν είναι πάντοτε ευδιάκριτες και καθορισμένες. Θα μπορούσε, απεναντίας, να διακρίνει κανείς στον νεοελληνικό Διαφωτισμό μια μετοχέτευση ή

Δευτέρα, 16 Απριλίου 2018

M. Foucault: το συμβάν της εξουσίας




Μισέλ Φουκώ
1926–1984


Εξ-ουσία:
γενεαλογικές σχέσεις μικρο-εξουσιών


§1. Σε ένα κείμενό του από τα Dits et écrits γράφει σχετικά ο Φουκώ:

«Ο ναζισμός δεν εφευρέθηκε από τους μεγάλους τρελούς του ερωτισμού του 20ου αιώνα, αλλά από τους πλέον απεχθείς, ανιαρούς, απωθητικούς μικροαστούς που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Ο Himmler (Χίμλερ) ήταν γενικώς ένας αγρονόμος, που είχε παντρευτεί μια νοσοκόμα. Πρέπει να καταλάβουμε πως τα στρατόπεδα συγκέντρωσης γεννήθηκαν μέσα από τη συζυγική φαντασία μιας αδελφής νοσοκόμας και ενός μελετητή κοτετσιών. Νοσοκομείο συν ορνιθώνας: ιδού η φαντασίωση που υπάρχει πίσω από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης»[1].

Παρασκευή, 13 Απριλίου 2018

Πλάτων: Ἀφιλοσοφία και πολιτική ακολασία




                                                   

                                           Πλάτων
   427-347 π.Χ.

φιλοσοφία  και πολιτικοί κηφήνες

§1

Ι. Ανάμεσα στους εκατόν ογδόντα περίπου ορισμούς –184 για την ακρίβεια– σχετικά με διάφορες έννοιες της πλατωνικής φιλοσοφίας απαντά και ένας ορισμός για την αφιλοσοφία. Τι είναι όμως οι όροι; Είναι ένα είδος φιλοσοφικού λεξικού με ορισμούς εννοιών της πλατωνικής φιλοσοφίας. Θεωρείται το αρχαιότερο λεξικό, του οποίου η σύνταξη αποδίδεται στον Σπεύσιππο, μαθητή του Πλάτωνος και διάδοχό του στην Ακαδημία. Με τους όρους μπορεί κανείς να έχει μπροστά του θεμελιώδεις αρχές και θέσεις της πλατωνικής φιλοσοφίας, έτσι όπως τις συναντάμε στα μεγάλα θεωρητικά του έργα.

Δευτέρα, 9 Απριλίου 2018

Ηράκλειτος: οι πολλοί είναι μοιραίοι και άβουλοι





Ηράκλειτος ο Εφέσιος
540 ‒480 π.Χ.


Οι πολλοί, οι άριστοι και οι φιλόσοφοι 


§1
Εισαγωγικά κείμενο μετάφραση

Ι. Εισαγωγικά:

α) Ο Ηράκλειτος συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά ενός από τους πιο σημαντικούς στοχαστές ανάμεσα στους Προσωκρατικούς. Η σπουδαιότητά του, στον κύκλο των Προσωκρατικών, είναι ευθέως ανάλογη με την εκπληκτική άνθηση της σκέψης που βρίσκουμε στα σωζόμενα αποσπάσματα των μεγάλων εκείνων στοχαστών, ομαδοποιημένων ως Προσωκρατικών. Παρενθετικά αξίζει να τονιστεί ότι η εν λόγω ομαδοποίηση δεν πρέπει να νοείται ως μια συμπερίληψη διανοητών με ομοιογένεια στον τρόπο και τα περιεχόμενα του στοχασμού τους, στον τρόπο ζωής, σε χρονολογικές και γεωγραφικές ομοιότητες. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο συνιστούν τα πρώτα γενναία βήματα του φιλοσοφικού στοχασμού, αλλά και της ιστορίας των επιστημών.  

Κυριακή, 1 Απριλίου 2018

Wittgenstein: Tractatus Logico-Philosophicus (8)




Ludwig Wittgenstein
1889–1951


Tractatus Logico-Philosophicus


Η  λογική και η καθημερινή γλώσσα
[συνέχεια από ανάρτηση: Tractatus Logico-Philosophicus (7)]

  
§1

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Στον Tractatus, ο Wittgenstein προτάσσει θεμελιωδώς την παρουσίαση των αντιλήψεών του για τον κόσμο, για την πραγματικότητα. Μια τέτοια παρουσίαση όμως δεν νοείται έξω από τη σύνδεσή της με τη γλώσσα. Η τελευταία είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο του ανθρώπου, προκειμένου να απεικονίσει και να περιγράψει την πραγματικότητα. Τα νοήματα και οι έννοιες, που εκφράζει η γλώσσα με τα αντίστοιχα σύμβολά της: λέξεις, προτάσεις κ.λπ., αποκτούν εγκυρότητα, εάν ή όταν ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες εκάστοτε καταστάσεις της πραγματικότητας και όχι απλώς από δηλωτικές αναφορές μιας προτάσεως ή μιας φράσης ή λέξεων σε αντίστοιχες γλωσσικές πραγματικότητες. Για να αποκτά ή να εκπέμπει νόημα π.χ. η λέξη θρανίο, πρέπει ο άνθρωπος να προ-υποθέτει το πραγματικό αντικείμενο που λέγεται θρανίο. Εκκινούμε λοιπόν από τη γλώσσα και μάλιστα όχι την καθημερινή, όπως θα δούμε πιο κάτω, παρά από τη λογική γλώσσα για να πλησιάσουμε τη λογική δομή της πραγματικότητας. Ετούτη η δομή είναι δεσμευτική, σε σχετικό ή και απόλυτο βαθμό κατά περίσταση, για το λογικό νόημα που εκπέμπει η γλώσσα δια των συμβόλων της. Τούτο σημαίνει πως η πραγματικότητα της γλώσσας δεν αντλεί τα νοήματά της από τον εαυτό της παρά από τις εκάστοτε διαφορετικές πτυχές της οντολογικά πρότερης πραγματικότητας του κόσμου.  Το παρακάτω κείμενο μας δείχνει μια τέτοια κατεύθυνση.

Τετάρτη, 28 Μαρτίου 2018

Αριστοτέλης: φιλοσοφία και ζωή





Αριστοτέλης
384-323 π.Χ.
                                                                 

Προς τη φιλοσοφική ουσία της ζωής


§1

     Ι. Η αριστοτελική φιλοσοφία, πολυσχιδής και πολύπτυχη καθώς είναι, δεν αποτελεί άθροισμα προγραμματικών φιλοσοφικών προτάσεων, τις οποίες θα μπορούσε κανείς να απομνημονεύσει και στη συνέχεια να αναπαραγάγει εν είδει αντιγράφου. Δεν ανήκε στις προθέσεις του μεγάλου αυτού Έλληνα φιλόσοφου να σχεδιάσει εκ των προτέρων εγκεφαλικά σχήματα, μέσα από τα οποία θα ατένιζε το σύμπαν και τον κόσμο. Απεναντίας, όλη η σκέψη του ξετυλίχτηκε ως μια ακατάπαυστη φιλοσοφική ανάγνωση της ζωής: ως μια φιλοσοφική μάθηση, που τελικά θα εξελισσόταν σε ερευνητική αναζήτηση της πρώτης φιλοσοφίαςˑ αυτής δηλαδή που μεταγενέστεροι σχολιαστές του αποκάλεσαν: Μετά τα φυσικά. Η πραγματεία Μετά τα φυσικά ονομάστηκε έτσι, γιατί κατατάχτηκε μετά την πραγματεία Φυσικά.

Παρασκευή, 23 Μαρτίου 2018

Hegel: Φαινομενολογία του πνεύματος





Γκέοργκ Χέγκελ
1770-1831



Τι είναι ο δρόμος της αμφιβολίας και της απελπισίας;


     Ι. Στην Εισαγωγή της Φαινομενολογίας του πνεύματος, ο Χέγκελ παρουσιάζει την εμφάνιση της Γνώσης ως την πορεία της φυσικής συνείδησης ή ως την πορεία της ψυχής[1]. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια πορεία που συνιστά έναν δρόμο της αμφιβολίας ή ακριβέστερα έναν δρόμο της απελπισίας[2].